Bijgewerkt op
Vergelijk vóór een bedrijfsoverdracht de waarden en werkpraktijken van de teams. Een cultuurdoorlichting helpt de integratie voor te bereiden door verschillen in werkwijze op te sporen en te bepalen welke acties nodig zijn.
Vóór een fusie of overname rekening houden met de culturele dimensie helpt om zoveel mogelijk waarde te creëren in België.
Bedrijfscultuur is een sleutelfactor bij M&A-transacties in België
In de Belgische economie, waar kmo’s, ongeacht of ze zijn opgericht als een SRL (vroeger een SPRL, sinds de hervorming van het Wetboek van vennootschappen en verenigingen (CSA) van 2019) of als een SA — het grootste deel van het productieve bedrijfsleven uitmaken, brengen fusies en overnames een vaak miskend probleem aan het licht: cultuurverschillen tussen organisaties zijn een van de belangrijkste oorzaken van mislukking. Belgische bedrijfsleiders zien het belang van cultuur doorgaans pas in wanneer een transactie waarde vernietigt, soms op grote schaal.

70 % van de transformatieprogramma’s en bijna één op de twee overnames wereldwijd slagen er niet in waarde te creëren doordat culturele factoren buiten beschouwing zijn gelaten.
David Tournadre, hr-directeur bij Thalès
Het hier weergegeven citaat vermeldt niet uit welk onderzoek deze percentages komen.
In zijn internationale enquête over culturele risico’s bij fusies en overnames, bevroeg Mercer 1.438 personen die bij transacties betrokken waren, verspreid over 54 landen. Van de deelnemers meldde 43% dat zij in verband met die risico’s een vertraagde afronding, een niet-afgeronde transactie of een invloed op de overnameprijs hadden meegemaakt.
M&A-transacties vragen gespecialiseerde kennis van financiële waardering, juridische audits en boekhoudkundige controles. Toch krijgen menselijke en culturele factoren systematisch te weinig aandacht in risicoanalyses, hoewel ze het succes van de integratie op lange termijn mee bepalen.
Er bestaan instrumenten voor cultuurdoorlichting die elkaar aanvullen en helpen om mogelijke spanningen en kansen voor afstemming tussen twee organisaties te herkennen.
Organisatiecultuur: een volwaardig immaterieel actief?
Beoordelingsinstrumenten, zoals de Cultural Assessment van het Barrett Center, kunnen helpen om uitgesproken waarden, werkpraktijken en knelpunten tussen de teams te vergelijken. Interpreteer deze indicatoren samen met de observaties en interviews tijdens de audit.
Een cultuurscore volstaat niet om vast te stellen dat aan de voorwaarden voor opname van een immaterieel vast actief op de balans is voldaan. De Commissie voor Boekhoudkundige Normen verduidelijkt welke criteria moeten worden onderzocht.
Wat bedoelen we met de ‘cultuur’ van een organisatie?
De cultuur van een organisatie blijkt uit haar ‘waarden in de praktijk’ — de waarden die zichtbaar worden in de dagelijkse omgang tussen bestuurders, leidinggevenden en medewerkers, lang niet alleen in de intentieverklaringen aan de muur van de vergaderzaal.
‘Twee ondernemingen kunnen dezelfde strategie volgen, op dezelfde structuren steunen en dezelfde managementinstrumenten gebruiken: hun culturen blijven wezenlijk verschillend.’
Eric Delavalée
Vaak omschreven als ‘secret sauce’ van de organisatie, ligt de bedrijfscultuur niet vast in een waardencharter. Ze verandert voortdurend onder invloed van collectief gedrag, interne rituelen, gedeelde ervaringen en symbolen die eigen zijn aan elke organisatie. Ze draagt het stempel van opeenvolgende bedrijfsleiders en komt tot uiting in de organisatiestructuur, procedures en het loonbeleid. Die vormen samen de ‘gecodificeerde waarden’ van de onderneming.
Culturele due diligence uitvoeren
De culturele diagnose-instrumenten maken het mogelijk om de waarden van een organisatie in kaart brengen, kwantificeren en door de tijd volgen, zowel vóór als na een transactie.
Hun bevindingen helpen culturele entropie te verminderen, cultuur en strategie beter op elkaar af te stemmen en uiteindelijk de slaagkansen van de samengevoegde organisatie te vergroten.
Belangrijkste stappen in het proces
1 — Afstemming van menselijke en operationele prioriteiten
Doelstellingen:
- Stel een vast team samen dat de immateriële en menselijke aspecten van de transactie volledig meeneemt.
- Bepaal welke communicatiekanalen en -vormen het meest geschikt zijn om een gedeelde visie te ontwikkelen.
Stappen:
1 — Formulering van de materiële en immateriële doelstellingen van de transactie.
2 — Beoordeling van de niet-financiële risico’s van de transactie.
3 — Doelstellingen vastleggen op drie gebieden: Processen, Mensen en Missie en doel.
4 — Samenstelling van het projectteam voor culturele due diligence.
2 — Grondige cultuurdoorlichting
Doelstellingen:
- Spoor cultuurverschillen op tijdens de due diligence en meet de culturele entropie van elke organisatie.
- Breng de culturen van beide organisaties in kaart, inclusief individuele, relationele, organisatorische en maatschappelijke waarden.
- Bepaal waar beide organisaties overeenstemmen en welke hefbomen helpen om de gewenste cultuur te bepalen die het beste bij de strategie past.
- Vertaal die gewenste cultuur naar een werkbaar model voor de organisatie en het management.
Stappen:
1 — Opstelling van een doorlichtingsverslag dat aansluit bij de organisaties en de aard van de transactie.
2 — Vaststellen waar afstemming mogelijk is, wat aandacht vraagt en wat de verandering kan ondersteunen.
3 — Oplevering van een verslag met een strategisch actieplan voor drie gebieden: Processen, Mensen en Missie en doel.
- Consolidatie na de overname
‘Van het businessplan naar het cultuurplan’: uitrol van het strategische plan om de gewenste cultuur te realiseren.
Doelstelling: Ondersteun transitiemanagers na de overname door hen te helpen een gedeelde cultuur te ontwikkelen die aansluit bij de strategie van de nieuwe organisatie.
Stappen:
1 — Samenstelling van een projectteam dat beide organisaties en verschillende afdelingen omvat.
2 — Opleiding van leidinggevenden en workshops om samen de nieuwe culturele identiteit en de bijbehorende waarden te ontwikkelen.
3 — Uitrol van het communicatieplan om alle teams van de nieuwe organisatie te betrekken.
De mate waarin medewerkers bij deze consolidatiefase betrokken zijn, is doorslaggevend voor het rendement van de investering in de hele culturele aanpak.
Aandachtspunten in de Belgische context
In België vindt elke verkoop of overname van een kmo plaats binnen een duidelijk wettelijk kader. Het Wetboek van vennootschappen en verenigingen (CSA) 2019 heeft de regels voor de verschillende vennootschapsvormen grondig gemoderniseerd, in het bijzonder voor de SRL, die de vroegere SPRL heeft vervangen en sinds de hervorming meer flexibiliteit biedt. Fiscaal kan een overdrager die een natuurlijke persoon is, onder bepaalde voorwaarden gebruikmaken van devrijstelling voor meerwaarden op aandelen die bij het normale beheer van het privévermogen worden gerealiseerd, in overeenstemming met de Belgische rechtspraak. Wanneer dividenden via een holdingstructuur lopen, is bovendien de roerende voorheffing tegen een tarief van 30% van toepassing, tenzij de regeling voor definitief belaste inkomsten (RDT) een vrijstelling biedt voor 95 % van de dividenden die vennootschappen van elkaar ontvangen. Deze fiscale en juridische aspecten moeten vanaf de structureringsfase van de transactie worden meegenomen, samen met een gespecialiseerd adviseur.
Samengevat
Belgische kmo-bedrijfsleiders kunnen M&A-risico’s beperken met instrumenten die immateriële factoren zoals bedrijfscultuur meetbaar maken. In de geschiedenis van fusies en overnames zijn er opvallende mislukkingen doordat menselijke en culturele factoren werden onderschat.
De kosten van een Culturele due diligence blijven beperkt in verhouding tot de financiële belangen van de transactie en het waardeverlies dat ze kan helpen voorkomen.
‘Cultureel kapitaal is de nieuwe grens van concurrentievoordeel. Nu immateriële activa de echte drijvende krachten achter prestaties worden, blijven mensen centraal staan bij elke geslaagde transactie.’
De culturele due diligence van Actoria bij M&A-transacties omvat een culturele score die de kracht en gezondheid van de bedrijfscultuur meet, een rapport over culturele entropie (Cultural Entropy®) en een volledige kaart van de huidige en gewenste waarden van de organisatie.
De Actoria Groep, een strategische partner van Belgische kmo’s, biedt bedrijfsleiders vernieuwende oplossingen voor de waardering van immaterieel kapitaal en voor culturele due diligence, afgestemd op de Belgische markt.
Isabelle Bonnal









