Bijgewerkt op
Een cultuuraudit kan helpen om verschillen in werkwijze tussen twee ondernemingen op te sporen. Het artikel beschrijft drie stappen om gemeenschappelijke aandachtspunten te bepalen, een diagnose te stellen en de integratie voor te bereiden.
Vóór een fusie of overname rekening houden met de culturele dimensie is doorslaggevend om in België zoveel mogelijk waarde te creëren.
Bedrijfscultuur: een blinde vlek bij M&A in België
Bij bedrijfstransacties in België, of het nu gaat om kmo’s met de rechtsvorm van een SRL (vroeger een SPRL, sinds de hervorming van het Wetboek van vennootschappen en verenigingen (CSA) van 2019) of als een SA, krijgt de bedrijfscultuur pas aandacht van de betrokkenen wanneer ze aanzienlijke verliezen veroorzaakt. Juist bij fusies en overnames komt het volledige financiële en strategische belang van deze lang miskende factor naar voren.

70 % van de transformatieprojecten en 50 % van de overnames wereldwijd slagen er niet in waarde te creëren doordat er te weinig aandacht wordt besteed aan culturele factoren.
David Tournadre, hr-directeur bij Thalès
Het hier weergegeven citaat vermeldt niet uit welk onderzoek deze percentages komen.
In zijn internationale enquête over culturele risico’s bij fusies en overnames, bevroeg Mercer 1.438 personen die bij transacties betrokken waren, verspreid over 54 landen. Van de deelnemers meldde 43% dat zij in verband met die risico’s een vertraagde afronding, een niet-afgeronde transactie of een invloed op de overnameprijs hadden meegemaakt.
Verkoop- en overnametransacties vergen aanzienlijke middelen voor financiële waardering, juridische due diligence en operationele doorlichtingen. Toch blijven menselijke en organisatorische factoren systematisch ondervertegenwoordigd in risico-indicatoren, hoewel ze het succes na de transactie in grote mate bepalen.
Er bestaan methoden om cultuur te beoordelen. Samen helpen ze mogelijke wrijvingspunten in kaart te brengen en aanknopingspunten te vinden om de betrokken organisaties goed op elkaar af te stemmen.
Organisatiecultuur: een volwaardig immaterieel actief?
Beoordelingsinstrumenten, zoals de Cultural Assessment van het Barrett Center, kunnen helpen om uitgesproken waarden, werkpraktijken en knelpunten tussen de teams te vergelijken. Interpreteer deze indicatoren samen met de observaties en interviews tijdens de audit.
Een cultuurscore volstaat niet om vast te stellen dat aan de voorwaarden voor opname van een immaterieel vast actief op de balans is voldaan. De Commissie voor Boekhoudkundige Normen verduidelijkt welke criteria moeten worden onderzocht.
Hoe ziet de cultuur van een organisatie er in de praktijk uit?
De cultuur van een onderneming komt tot uiting in haar ‘waarden in de praktijk’, namelijk de waarden die bestuurders, leidinggevenden en medewerkers werkelijk uitdragen in hun dagelijkse professionele omgang, en niet enkel de waarden die in een charter staan.
‘Twee ondernemingen kunnen dezelfde strategie aannemen, op dezelfde structuren steunen en dezelfde sturingsinstrumenten gebruiken. Toch heeft elke onderneming een eigen cultuur.’
Eric Delavalée
Vaak omschreven als het ‘geheim recept’ van de organisatie, is cultuur een levend systeem dat voortdurend verandert onder invloed van gedrag, interne rituelen, gedeelde ervaringen en symbolen die eigen zijn aan de onderneming. Ze weerspiegelt de erfenis van opeenvolgende leidinggevenden en krijgt vorm in de structuren, procedures en het loonbeleid die samen de zogeheten ‘constitutieve’ waarden van de organisatie vormen.
Culturele due diligence uitvoeren: methode en belangrijkste stappen
Met instrumenten voor cultuurdoorlichting kunt u de waarden van de organisatie in kaart brengen, kwantificeren en hun ontwikkeling volgen vóór, tijdens en na een verkoop of overname. Deze instrumenten helpen culturele entropie te verminderen en cultuur en strategie beter af te stemmen. Zo beperken ze het risico op mislukking en versterken ze de prestaties van de samengevoegde organisatie.
De drie belangrijkste fasen
1 — Afbakening van de menselijke en strategische prioriteiten van de transactie
Doelstellingen:
- Stel een specifiek projectteam samen om de immateriële en menselijke aspecten vanaf de structureringsfase mee te nemen.
- Bepaal welke communicatiekanalen het meest geschikt zijn om bij de betrokken partijen een gedeelde visie te ontwikkelen.
Stappen:
1 — Verduidelijking van de materiële en immateriële doelstellingen van de transactie.
2 — Beoordeling van de niet-financiële risico’s van de transactie.
3 — Bepaling van de ambities van de transactie op drie gebieden: Processen, Mensen en Missie en doel.
4 — Stel het projectteam samen dat verantwoordelijk is voor culturele due diligence.
2 — Grondige cultuurdoorlichting
Doelstellingen:
- Breng de cultuurverschillen tussen de twee organisaties aan het licht en meet het niveau van culturele entropie in elk van beide.
- Beschrijf de twee organisatieculturen aan de hand van vier dimensies: individueel, relationeel, organisatorisch en maatschappelijk.
- Bepaal welke waarden beide organisaties delen en welke hefbomen helpen om de doelcultuur te bepalen die op lange termijn de meeste waarde oplevert.
- Vertaal die doelcultuur naar concrete organisatie- en managementmodellen voor de nieuwe entiteit.
Stappen:
1 — Opstelling van een doorlichtingsverslag dat rekening houdt met de kenmerken van de organisaties en de aard van de transactie.
2 — Vaststellen waar afstemming mogelijk is, welke punten aandacht vragen en welke hefbomen voor verandering prioriteit hebben.
3 — Opstelling van een strategisch actieplan rond Processen, Mensen en Missie en doel.
- Consolidatiefase
‘Van het businessplan naar het cultuurplan’ : het strategische plan in de praktijk brengen om de vastgelegde doelcultuur te realiseren.
Doelstellingen: Ondersteun transitiemanagers na de overname om een gedeelde cultuur op te bouwen die aansluit bij de strategische richting van de nieuwe entiteit.
Stappen:
1 — Samenstelling van een projectteam dat beide organisaties en verschillende afdelingen omvat.
2 — Begeleiding van leidinggevenden en organisatie van workshops om samen de nieuwe culturele identiteit vorm te geven.
3 — Uitrol van het interne communicatieplan om alle medewerkers bij het gemeenschappelijke project te betrekken.
De actieve betrokkenheid van alle partijen in deze consolidatiefase biedt de beste garantie op rendement voor de investeringen die tijdens het hele proces zijn gedaan.
Samengevat
Voor Belgische kmo-bedrijfsleiders die betrokken zijn bij een verkoop of overname, bieden instrumenten die immateriële aspecten zoals organisatiecultuur meetbaar maken een doorslaggevend voordeel. Te veel transacties die financieel en juridisch solide waren, leverden teleurstellende resultaten op doordat de cultuurverschillen na de fusie onvoldoende waren voorzien. In België kunnen meerwaarden op financiële activa zoals aandelen, die natuurlijke personen vanaf 1 januari 2026 realiseren, belastbaar zijn. De FOD Financiën licht de toepasselijke regels toe.
De middelen voor een Culturele due diligence blijven beperkt in vergelijking met de bedragen die bij een overname op het spel staan. Ze vormen een rendabele investering in preventie om de verwachte waardecreatie veilig te stellen.
‘Cultureel kapitaal is vandaag de nieuwe grens van concurrentievoordeel. Nu immateriële activa een steeds grotere rol spelen bij bedrijfswaardering, blijven mensen centraal staan in geslaagde transacties.’
Bij haar M&A-opdrachten biedt Actoria België bedrijfsleiders een geïntegreerde aanpak met een Culturele score, een rapport over culturele entropie (Cultural Entropy®) en een overzicht van de huidige en gewenste waarden van de organisatie. Deze vernieuwende begeleiding sluit aan bij de Belgische bedrijfsrealiteit en voldoet aan de vereisten van het CSA 2019.
Isabelle Bonnal









