De meerwaardebelasting bij verkoop van kmo’s die bij de Belgische wet van 3 april 2026 werd ingevoerd, verandert de economische afweging bij bedrijfsoverdrachten ingrijpend voor elke bedrijfsleider die de verkoop van zijn onderneming in België voorbereidt. Met een tarief van 10% dat met terugwerkende kracht geldt voor meerwaarden op roerende activa die sinds 1 januari 2026 zijn gerealiseerd, en een verplichte momentopname van het vermogen op 31 december 2025, zet deze nieuwe meerwaardebelasting bij verkoop van kmo’s de gebruikelijke afweging tussen verkoop aan een derde, familiale overdracht en een verrichting met een 1813-holding op zijn kop.
Voor bedrijfsleiders van kmo’s in Wallonië en Brussel kan de belastingfactuur oplopen tot enkele honderdduizenden euro’s als de belangrijkste structureringskeuzes niet vooraf worden gemaakt. Bij Actoria International begeleiden we Belgische verkopers al meer dan 25 jaar bij de verkoop van hun onderneming voor de best mogelijke prijs. Dit artikel licht de 5 concrete valkuilen toe die verkooptransacties in 2026 kunnen doen mislukken en beschrijft de maatregelen die onze klanten nemen om hun positie te optimaliseren bij de meerwaardebelasting bij verkoop van kmo’s.

Meerwaardebelasting bij de verkoop van een kmo: de grondslagen van de wet van 3 april 2026
De wet van 3 april 2026, gepubliceerd in het Belgisch Staatsblad, voert een solidariteitsbijdrage van 10% in op meerwaarden op roerende activa die worden gerealiseerd door natuurlijke personen met woonplaats in België. De regeling geldt met terugwerkende kracht vanaf 1 januari 2026. Voor de bedrijfsleider van een kmo betekent dit dat een verkoop die in maart 2026 werd afgerond, toen er nog geen meerwaardebelasting bij verkoop van kmo’s op het tijdstip van ondertekening, zal niettemin tegen 10% worden belast op de nettomeerwaarde.
De heffingsgrondslag voor de meerwaardebelasting bij verkoop van kmo’s berust op twee elementen: de referentiewaarde van de deelnemingen op 31 december 2025 (de momentopname van het vermogen) en de werkelijke verkoopprijs. Het verschil vormt de belastbare meerwaarde. Voor niet-beursgenoteerde kmo’s wordt de referentiewaarde forfaitair berekend: het hoogste bedrag van het boekhoudkundig eigen vermogen en 4 keer de EBITDA van het laatst afgesloten boekjaar. Deze regel, vastgelegd in een circulaire van de FOD Financiën van 28 april 2026, vereenvoudigt de berekening, maar kan snelgroeiende ondernemingen benadelen waarvan de marktwaarde het forfait ruimschoots overstijgt.
De belangrijkste vrijstelling, opgenomen in artikel 90/1 van het WIB 92 in de gecoördineerde versie na de wet van 3 april 2026, sluit de meerwaardebelasting bij verkoop van kmo’s uit op de eerste schijf van 1 miljoen euro aan meerwaarde, op voorwaarde dat de verkoper al 5 jaar minstens 20% van het kapitaal bezit. Boven het eerste miljoen en tot 10 miljoen stijgt het tarief volgens een degressieve schaal. Boven 10 miljoen geldt het volle tarief van 10% zonder bijkomende vermindering.
Momentopname van het vermogen op 31 december 2025: de cruciale berekeningsbasis
De momentopname van het vermogen is het juridische kantelpunt voor de meerwaardebelasting bij verkoop van kmo’s. Elke deelneming die een Belgische inwoner op 31 december 2025 bezit, wordt vastgelegd tegen de referentiewaarde die volgens de forfaitaire methode van de FOD Financiën is berekend. Die waarde vormt het uitgangspunt voor de berekening van de meerwaarde bij elke latere verkoop, ongeacht of die in 2026, 2030 of 2040 plaatsvindt.
In de praktijk zijn er twee situaties. Ten eerste kan de bedrijfsleider hebben nagelaten zijn onderneming op 31/12/2025 door een onafhankelijke deskundige te laten waarderen. De FOD Financiën past dan standaard de forfaitaire methode toe, die soms ver afwijkt van de werkelijke waarde. Ten tweede kan de bedrijfsleider vooruit hebben gepland en een financiële waardering op 31/12/2025 door een onafhankelijk kantoor hebben laten opstellen en hebben ingediend bij deITAA. In dat geval kan de gehanteerde referentiewaarde hoger zijn dan het forfait, waardoor de meerwaardebelasting bij verkoop van kmo’s die bij de verkoop verschuldigd is, evenredig daalt.
Voor kmo’s met sterke groeivooruitzichten of aanzienlijke immateriële activa (octrooien, merken, langlopende contracten) is een waarderingsverslag per 31/12/2025 een onmisbaar onderdeel van het vermogensbeheer geworden. De kosten van zo’n verslag (tussen 8 000 en 25 000 euro, afhankelijk van de complexiteit) zijn verwaarloosbaar in vergelijking met de besparing op de meerwaardebelasting bij verkoop van kmo’s die het oplevert.
Vrijstelling van 1 miljoen euro: wie komt er daadwerkelijk voor in aanmerking?
De vrijstelling van de eerste miljoen euro aan meerwaarde is de hoeksteen van de Belgische regeling, maar de voorwaarden zijn streng en sluiten een aanzienlijk aantal bedrijfsleiders uit. Om de volledige vermindering van de meerwaardebelasting bij verkoop van kmo’ste genieten, moet de verkoper aan drie voorwaarden voldoen: minstens 20% van het kapitaal van de doelvennootschap bezitten, die deelneming op het moment van de verkoop minstens 5 opeenvolgende jaren hebben aangehouden en gedurende die 5 jaar daadwerkelijk een beroepsactiviteit binnen de vennootschap hebben uitgeoefend.
Verschillende situaties kunnen problemen opleveren. Wanneer een bedrijfsleider zijn kmo via een 1813-holding bezit en de aandelen van de holding verkoopt, wordt zijn deelneming voor de drempel van 20% berekend op het niveau van de operationele vennootschap. Een bedrijfsleider die zijn deelneming de afgelopen jaren heeft uitgebreid door aandelen van een uittredende vennoot te kopen, moet met de FIFO-methode nagaan hoelang hij elke schijf heeft aangehouden. Een bedrijfsleider die als bestuurder is aangesteld zonder noemenswaardig loon als werknemer, kan geacht worden niet te voldoen aan het criterium van daadwerkelijke beroepsactiviteit.
De vrijstelling van 1 miljoen kan niet worden samengevoegd door echtgenoten die onder een gemeenschapsstelsel zijn gehuwd. Ze wordt per individuele verkoper beoordeeld. Een meerwaardebelasting bij verkoop van kmo’s die tijdig is voorbereid, neemt deze nuances vanaf het begin mee om de verdeling over echtgenoten, kinderen en tussenstructuren te optimaliseren.
De 5 valkuilen van de meerwaardebelasting bij de verkoop van een kmo in 2026
Valkuil 1: de momentopname van het vermogen op 31 december 2025 negeren. Veel bedrijfsleiders denken dat de meerwaardebelasting bij verkoop van kmo’s alleen voor hen geldt als ze in 2026 verkopen. Dat klopt niet. Elke toekomstige verkoop, zelfs over 10 jaar, gaat uit van de waarde die op 31/12/2025 werd vastgelegd. Wie die referentiewaarde vandaag niet documenteert, blijft onderworpen aan de forfaitaire berekening van de FOD Financiën.
Valkuil 2: verkopen voordat de bezitsperiode van 5 jaar is gecontroleerd. De vrijstelling van 1 miljoen vereist op het moment van verkoop 5 opeenvolgende jaren van bezit. Een te snelle verkoop, zelfs een gedeeltelijke, kan het recht op de vermindering doen vervallen en leiden tot de volledige meerwaardebelasting bij verkoop van kmo’s op de volledige meerwaarde.
Valkuil 3: een verkoop aan een overnemer binnen de EER verwarren met een verkoop aan een overnemer buiten de EER. De wet van 3 april 2026 voorziet in een progressief stelsel voor intracommunautaire verkopen (overnemer met woonplaats in de EER), waarbij de meerwaardebelasting bij verkoop van kmo’s over 5 jaar kan worden gespreid. Een verkoop aan een overnemer buiten de EER leidt daarentegen onmiddellijk tot belasting tegen het volle tarief, zonder spreiding. Verkopen aan een Amerikaans of Chinees fonds zonder dit verschil te hebben ingeschat, kost veel geld.
Valkuil 4: een transactie structureren via een pas opgerichte BV. Sommige adviseurs stellen voor de aandelen in te brengen in een pas opgerichte BV om belastinguitstel te krijgen. De FOD Financiën onderzoekt zulke transacties nu op fiscaal misbruik (artikel 344 §1 WIB 92). Zonder reële economische substantie in de BV waarin de aandelen worden ingebracht (actieve holding, werknemers, bedrijfsruimte), wordt het uitstel geherkwalificeerd en is de meerwaardebelasting bij verkoop van kmo’s onmiddellijk verschuldigd, met nalatigheidsinteresten.
Valkuil 5: onderschatting van de totale kosten van de bedrijfsoverdracht. De meerwaardebelasting bij verkoop van kmo’s van 10% is slechts één onderdeel. Daar komen eventuele registratierechten bij (als de overdracht ook vastgoed omvat), verkoopcommissies (3 tot 7% van de prijs), juridische kosten en kosten voor due diligence (50 tot 200 duizend euro voor een middelgrote kmo) en eventuele kosten voor garanties op activa en passiva. De netto-opbrengst voor de verkoper kan 15 tot 25% lager uitvallen dan de aangekondigde prijs.
Hoe structureert u de verkoop van een kmo met het oog op de meerwaardebelasting?
De meerwaardebelasting bij verkoop van kmo’s is geen onvermijdelijkheid. Verschillende mogelijkheden om de transactie te optimaliseren, volledig in overeenstemming met het WIB 92 en de richtlijnen van de FOD Financiën, kunnen de belastingfactuur aanzienlijk verlagen. De eerste hefboom is een waarderingsverslag per 31/12/2025 laten opstellen door een onafhankelijk, door het ITAA erkend kantoor. Als dit document vóór eind 2026 wordt ingediend, legt het een referentiewaarde vast die vaak hoger is dan het forfait, waardoor de belastbare grondslag bij een latere verkoop daalt.
Tweede hefboom: de spreiding van deelnemingen over echtgenoten en meerderjarige kinderen plannen. Elke individuele verkoper krijgt een eigen vermindering van 1 miljoen euro. Een voorafgaande schenking van aandelen aan meerderjarige kinderen, gevolgd door een gecoördineerde verkoop, kan het effect van de vrijstelling vermenigvuldigen zonder buitensporige schenkingsrechten in Wallonië of Brussel, dankzij het Belgische Pacte Dutreil voor familiale bedrijfsoverdrachten.
Derde hefboom: de timing van de verkoop. Door in jaar N te verkopen en in jaar N+1 of N+2 betaling te ontvangen via een gespreide earn-out, kan de meerwaardebelasting bij verkoop van kmo’s over meerdere belastingjaren worden gespreid en kan het progressieve tarief optimaal worden benut. Deze techniek vereist een nauwkeurige juridische structurering in de SPA en zorgvuldig geformuleerde earn-outclausules om herkwalificatie te voorkomen.
Bij Actoria International begeleiden we bedrijfsleiders van kmo’s in België, Frankrijk, Zwitserland, Luxemburg, Spanje, Marokko en Tunesië bij elke stap van de overdracht: vermogensanalyse vóór verkoop, waardering per 31/12/2025, fiscale structurering, het zoeken naar geschikte overnemers binnen en buiten de EER, onderhandelingen en closing. De meerwaardebelasting bij verkoop van kmo’s kan bij een goede voorbereiding een nettobesparing van 200 000 tot 800 000 euro opleveren voor een Waalse of Brusselse kmo met een waarde van 5 tot 15 miljoen euro. Bespreek uw dossier met ons zolang de structureringsmogelijkheden nog openstaan.
Dit artikel is informatief en vormt geen persoonlijk fiscaal advies. Elke vermogens- en ondernemingssituatie vraagt om een individuele analyse die rekening houdt met de toepasselijke richtlijnen van de FOD Financiën en de specifieke structuur van de verkopende groep.