Bijgewerkt op
Een bedrijfsoverdracht in België omvat 7 grote stappen: nagaan of de onderneming klaar is voor verkoop, financiële en juridische voorbereiding (18–24 maanden vooraf), waardering, het aanbod structureren, overnemers zoeken, onderhandelen en due diligence uitvoeren (3–6 maanden), en de akten afronden. Naast fiscale en financiële kwesties noemt 65% van de Belgische ondernemers psychologische drempels als het grootste obstakel. Deskundige begeleiding kan van die breuk een nieuw professioneel begin maken.
In België krijgen bedrijfsleiders die hun onderneming willen overdragen vaak te maken met obstakels die verder gaan dan financiële of fiscale aspecten. Hoewel het wettelijk kader — met name het Wetboek van vennootschappen en verenigingen (CSA) 2019, dat grondige moderniseringen heeft ingevoerd voor rechtsvormen zoals de SRL (voorheen bvba) — een stevige basis biedt om een overdracht te organiseren, is het soms de persoonlijke terughoudendheid van de bedrijfsleider die de beslissing in de weg staat.
Deze psychologische drempels worden vaak onderschat en kunnen veel zwaarder wegen dan welke wettelijke beperking of bedrijfswaardering ook.

Psychologische drempels die een beslissing kunnen blokkeren
Als die drempels diepgeworteld zijn, slagen sommige bedrijfsleiders er gewoon niet in de stap te zetten. Anderen beginnen aan een verkooptraject, maar haken onderweg af wanneer ze beseffen dat ze nog niet klaar zijn voor dit keerpunt in hun beroepsleven en hun persoonlijke leven.
Op termijn bestaat het risico dat de bedrijfsleider de onderneming niet meer kan verkopen en ze moet sluiten.
Die uitkomst is bijzonder schadelijk voor het Belgische bedrijfsleven. Elke onderneming die niet wordt overgedragen, betekent verlies van banen en vakkennis, in Vlaanderen, Wallonië of Brussel.
De specifieke situatie van Belgische kmo’s
In grotere organisaties maakt de opvolging aan de top deel uit van een vooraf uitgewerkt strategisch plan. Het gaat dan vooral om de overdracht van managementverantwoordelijkheden.
Voor Belgische kmo’s ligt dat fundamenteel anders. De overdracht van het bedrijf houdt tegelijk een wijziging in het bestuur en een eigendomsoverdracht in. Of de onderneming nu is opgericht als SRL, een nv of in een andere rechtsvorm die het WVV van 2019 erkent, de oprichter die het bedrijf leidt is er doorgaans nauw mee verbonden.
Ze hebben er jarenlang in gewerkt, eigen spaargeld in geïnvesteerd en in moeilijke periodes de financiële risico’s gedragen. Ze hebben de bedrijfscultuur gevormd, op crisissen geanticipeerd en vernieuwd, soms met behoud van de familie-erfenis die hun voorgangers hun hebben doorgegeven.
Verkoop aan een derde: de schok van het loslaten
Een onderneming verkopen aan een externe overnemer betekent afscheid nemen van iets heel persoonlijks. De onderneming is meer dan een vermogensbestanddeel waarvan de waarde in euro’s kan worden uitgedrukt. Ze weerspiegelt de identiteit van de bedrijfsleider, geeft die een maatschappelijke positie en vormt de financiële ruggengraat.
Philippe Pailot, onderzoeker in de managementwetenschappen aan het IAE van Rijsel, wees erop dat de verkoop voor sommige bedrijfsleiders betekent dat ze een gemeenschap verlaten waartoe ze behoren, een sociale rol opgeven die ze in tientallen jaren hebben opgebouwd en afstand doen van de basis van hun professionele identiteit.
Die beslissing gaat onvermijdelijk gepaard met een gevoel van verlies: verlies van zeggenschap, legitimiteit en zin in het dagelijks leven.
Hoe sterker de emotionele band, hoe zwaarder het afscheid. De bedrijfsleider moet leren loslaten wat vaak zin aan het leven gaf en zich op onbekend en onzeker terrein begeven:
- Zal de onderneming hun vertrek overleven?
- Welke toekomst wacht de medewerkers die de bedrijfsleider heeft aangeworven en opgeleid?
- Zal de overnemer die erfenis kunnen voortzetten?
Diepere drempels die voortkomen uit de persoonlijke geschiedenis
Naast die directe zorgen speelt de levensloop van de bedrijfsleider een belangrijke rol in de band met de onderneming. Wie aarzelt om te verkopen, wil niet altijd de zeggenschap behouden. Vaak gaat het om de angst om de onderneming te verliezen waarrond een samenhangende persoonlijke en sociale identiteit is opgebouwd.
Een bedrijfsoverdracht kan het einde van een volledig levenshoofdstuk betekenen. Ze raakt aan het vermogen, de emoties en de identiteit van de bedrijfsleider en grijpt diep in op diens persoonlijke levensverhaal.
Een onderneming verkopen is in de eerste plaats een menselijke ervaring.
Begeleiding om psychologische drempels te overwinnen
Die emoties kunnen op verschillende momenten in het traject opduiken en verschillen in intensiteit van persoon tot persoon. Bij aanzienlijke drempels is het raadzaam begeleiding te zoeken bij een specialist in Belgische bedrijfsoverdrachten.
In de praktijk houdt een goed voorbereide overdracht rekening met zowel de menselijke als de juridische aspecten. Zo zijn meerwaarden die een natuurlijke persoon op aandelen realiseert in het kader van het normaal beheer van het eigen privévermogen in beginsel vrijgesteld van belasting naar Belgisch recht — een mogelijkheid om te benutten bij de structurering van de overdracht, met advies van een M&A-deskundige en een fiscaal adviseur.
De overdracht van een onderneming hoeft geen pijnlijke beproeving te zijn. Met de juiste begeleiding kan ze het begin vormen van een nieuw levensproject dat even verrijkend is als het vorige.
Fabienne Gallet
Adviseur fusies en overnames — Actoria België









