Bijgewerkt op
Een onderzoek naar de bedrijfscultuur kan financiële en juridische audits aanvullen. Vergelijk hoe de teams leidinggeven, beslissen en communiceren om de integratie voor te bereiden.
Vóór een fusie of overname rekening houden met de culturele dimensie is doorslaggevend om zoveel mogelijk waarde te creëren, in het bijzonder in het Belgische bedrijfsleven.
De impact van cultuur bij M&A in België
Bedrijfscultuur speelt een paradoxale rol bij Belgische fusies en overnames: besluitvormers schenken er pas aandacht aan wanneer ze aanzienlijke financiële verliezen veroorzaakt. Belgische kmo’s, ongeacht of ze zijn opgericht als een SRL (vroeger de SPRL, geregeld door het Wetboek van vennootschappen en verenigingen (CSA) 2019, zonder wettelijk minimumkapitaal en met voldoende eigen vermogen bij de start onderbouwd met een financieel plan) of als een SA, lopen dat risico in het bijzonder bij een bedrijfsoverdracht of overname.

70 % van de transformatieplannen en 50 % van de overnames wereldwijd leveren geen waarde op doordat culturele factoren systematisch worden onderschat.
David Tournadre, hr-directeur bij Thalès
Het hier weergegeven citaat vermeldt niet uit welk onderzoek deze percentages komen.
In zijn internationale enquête over culturele risico’s bij fusies en overnames, bevroeg Mercer 1.438 personen die bij transacties betrokken waren, verspreid over 54 landen. Van de deelnemers meldde 43% dat zij in verband met die risico’s een vertraagde afronding, een niet-afgeronde transactie of een invloed op de overnameprijs hadden meegemaakt.
Fusies en overnames vergen gespecialiseerde kennis van financiële waardering, juridische due diligence en structurering. Toch ontbreken menselijke factoren, en vooral cultuur, systematisch in de risicoanalyses, hoewel ze het succes na de integratie in grote mate bepalen.
Er bestaan beproefde methoden voor cultuurdoorlichting. Vaak vullen ze elkaar aan en helpen ze mogelijke wrijvingspunten en raakvlakken tussen twee organisaties in kaart te brengen.
Organisatiecultuur: een volwaardig actief?
Beoordelingsinstrumenten, zoals de Cultural Assessment van het Barrett Center, kunnen helpen om uitgesproken waarden, werkpraktijken en knelpunten tussen de teams te vergelijken. Interpreteer deze indicatoren samen met de observaties en interviews tijdens de audit.
Een cultuurscore volstaat niet om vast te stellen dat aan de voorwaarden voor opname van een immaterieel vast actief op de balans is voldaan. De Commissie voor Boekhoudkundige Normen verduidelijkt welke criteria moeten worden onderzocht.
Wat bedoelen we met de cultuur van een organisatie?
De cultuur van een organisatie krijgt vorm in haar ‘waarden in de praktijk’ in het dagelijkse werk, door interacties tussen leidinggevenden, middenmanagement en medewerkers op alle niveaus.
‘Twee ondernemingen kunnen dezelfde strategie aannemen, op dezelfde structuren steunen en dezelfde managementinstrumenten gebruiken. Toch behoudt elke onderneming haar eigen cultuur.’
Eric Delavalée
Vaak omschreven als « Geheime saus » van de organisatie, gaat cultuur verder dan een reeks officieel uitgedragen waarden. Ze verandert voortdurend onder invloed van individueel en collectief gedrag, interne rituelen, gedeelde ervaringen en symbolen die elke onderneming haar eigen identiteit geven. Ze begint bij de koers die de oprichter uitzet en ontwikkelt en verandert onder opeenvolgende generaties van leidinggevenden.
De managementcultuur draagt het stempel van opeenvolgende leidinggevenden. De organisatiestructuur, interne procedures en beloningssystemen weerspiegelen op hun beurt die cultuur en haar basiswaarden. Elke grondige analyse van de organisatiecultuur moet daarom die elementen onderzoeken.
Culturele due diligence uitvoeren
De culturele diagnose-instrumenten maken het mogelijk om de waarden van een organisatie in kaart brengen, kwantificeren en door de tijd volgen, zowel vóór als na een transactie.
Ze maken het mogelijk de resultaten te benutten om culturele entropie te verminderen, cultuur en strategie beter op elkaar af te stemmen en zo het aantal mislukte integraties aanzienlijk te verlagen en tegelijk de prestaties van de samengevoegde organisatie te verbeteren.
Belangrijkste stappen in het proces
1 – Afstemming van de menselijke en zakelijke prioriteiten van de transactie
Doelstellingen:
- Neem de immateriële en menselijke aspecten vanaf de opzet van de transactie mee door er een speciaal team voor samen te stellen.
- Bepaal welke communicatiekanalen het meest geschikt zijn om met de belanghebbenden een gedeelde visie op te bouwen.
Stappen:
1 – Vastlegging van de materiële en immateriële doelstellingen van de transactie.
2 – Inventarisatie en beoordeling van niet-financiële risico’s.
3 – Vertaling van de doelstellingen naar drie gebieden: ‘Processen’, ‘Mensen’ en ‘Missie en doel’.
4 – Samenstelling van het projectteam dat verantwoordelijk is voor de culturele due diligence.
2 – Grondige cultuuranalyse
Doelstellingen:
- Breng tijdens de due diligence de cultuurverschillen in kaart en meet de culturele entropie in elke organisatie.
- Beschrijf beide organisatieculturen nauwkeurig aan de hand van vier dimensies: individuele, relationele, organisatorische en maatschappelijke waarden.
- Bepaal welke waarden beide organisaties delen en welke middelen kunnen helpen om de ‘Gewenste cultuur’ op te bouwen die het best aansluit bij de langetermijnstrategie.
- Veranker de nieuwe organisatie in een managementmodel dat aansluit bij de waarden van de gekozen ‘Gewenste cultuur’.
Stappen:
1 – Opstelling van een analyserapport dat rekening houdt met de kenmerken van de betrokken organisaties en de aard van de transactie.
2 – Identificatie van factoren die de afstemming bevorderen, de belangrijkste aandachtspunten en de beschikbare mogelijkheden voor verandering.
3 – Oplevering van een rapport met een strategisch actieplan rond de thema’s Processen, Mensen en Missie en doel.
- Consolidatiefase
‘Van het businessplan naar het cultuurplan’: uitvoering van het strategische plan voor de ‘Gewenste cultuur’.
Doelstelling: Begeleid de transitiemanagers na de overname, zodat zij een gemeenschappelijke cultuur uitdragen en verspreiden in lijn met de gekozen strategie.
Stappen:
1 – Oprichting van een multidisciplinair projectteam met leden uit beide organisaties.
2 – Workshops om samen de nieuwe culturele identiteit en bijbehorende waarden vorm te geven, begeleid met de leiders van beide organisaties.
3 – Uitrol van het interne communicatieplan om alle medewerkers bij het gezamenlijke project te betrekken.
De betrokkenheid van alle belanghebbenden tijdens deze consolidatiefase biedt de beste garantie op rendement van de investering in dit traject.
Aandachtspunten in de Belgische context
In België valt elke fusie of overname onder een specifiek wettelijk kader dat wordt geregeld door het Wetboek van vennootschappen en verenigingen (CSA) 2019. Of het nu gaat om een SRL of een SA gelden bij de overdracht en integratie specifieke regels voor governance en bestuurdersaansprakelijkheid. In België kunnen meerwaarden op financiële activa zoals aandelen die natuurlijke personen sinds 1 januari 2026 realiseren, belastbaar zijn. De Belgische FOD Financiën licht de toepasselijke regels toe. Bij een geschil over de uitvoering van een overdrachtsovereenkomst is de Ondernemingsrechtbank Brussel — of haar tegenhanger in Antwerpen, Luik of Gent, naargelang de locatie van de partijen — bevoegd.
Samengevat
Belgische bedrijfsleiders hebben er baat bij te investeren in methoden die iets zo ongrijpbaars als organisatiecultuur meetbaar maken en zo de risico’s van fusies en overnames beperken. Veel transacties hebben teleurstellende resultaten opgeleverd doordat de betrokkenen menselijke en culturele wrijvingen niet hadden voorzien.
De middelen voor Culturele due diligence blijven beperkt in verhouding tot wat er op het spel staat. Ze zijn een essentiële waarborg voor de levensvatbaarheid van de transactie en het behoud van de gecreëerde waarde.
‘Cultureel kapitaal is het nieuwe terrein waarop concurrentievoordeel wordt behaald. Voor wie het belang ervan nog niet inziet: het tijdperk van immateriële activa is al aangebroken, en mensen blijven de belangrijkste factor voor het succes van transacties.’
Het culturele kapitaal van een organisatie kan worden beoordeeld en gedocumenteerd via de culturele due diligence die deel uitmaakt van onze M&A-opdrachten. Dit traject levert een ‘Culture Score’ op die de kracht en vitaliteit van de bedrijfscultuur meet, een Cultural Entropy®-rapport en een volledig overzicht van de huidige en beoogde waarden van de organisatie.
Als strategische partner van Belgische kmo’s biedt Actoria België bedrijfsleiders innovatieve, onderscheidende instrumenten om immaterieel kapitaal te valoriseren en de risico’s van groei via overnames te beperken met culturele due diligence.









